Wąchanie jest czynnością na poziomie drobinowym

Jakkolwiek istnienie podstawowych zapachów jeszcze ciągle nie jest pewne i nie można ustalić ostatecznej klasyfikacji, to jednak przyjmuje się obecność więcej niż dziewięciu rodzajów receptorów organu węchu: człowiek ma ich przy- puszczalnie co najmniej 14 rodzajów, a pies -około 30. Podstawą tych przypuszczeń jest przekonanie, że węch działa, podobnie jak maszyna cyfrowa na zasadzie „tak-nie”: określony zapach wywołuje powstanie bodźca w danym receptorze lub go nie wywołuje. W obecności jakiegoś zapachu grupa składająca się np. z pięciu receptorów odpowie tak-tak-nie-tak- -nie i taka wiązka bodźców zostaje następnie przesłana do mózgu, inny zapach spowoduje przesłanie do mózgu innej informacji, na przykład nie-nie-nie-nie-tak. Człowiek potrafi wyczuwać tysiące zapachów, przy wprawie więcej niż 10 000, a ponieważ każde włókno nerwowe może przewodzić tylko ograniczoną ilość impulsów na sekundę, to uwzględniając odróżnienie zapachu w czasie krótszym od sekundy problem określenia rzeczywistej ilości typów zakończeń odbiorczych w ludzkim nosie przedstawia duże trudności. Być może jest ich 14, prawdopodobnie więcej – obecnie nikt tego nie wie. Nie wiadomo również, dlaczego niektóre substancje posiadają zapach, a inne nie. Pachnie tak wiele przedmiotów, dlaczego nie reszta?

Wąchanie jest czynnością na poziomie drobinowym. Według obliczeń 8 drobin może wyzwolić impuls w zakończeniu nerwowymi nim można wykryć zapach, trzeba pobudzić ok. 40 zakończeń. Z molekularnego punktu widzenia stają się bardziej zrozumiałe niezwykle niskie poziomy progowe procesu wąchania. Weźmy na przykład zdolność wyszukiwania niewidzialnych śladów człowieka wykazywaną przez psa. Człowiek wytwarza ponad pół litra potu na dobę, z czego większość to zwykła woda, a przez podeszwę każdego buta przechodzi z pewnością minimalny ułamek ilości potu: mimo to, biorąc pod uwagę ilość drobin – ilość substancji woniejącej, przechodzącej przez podeszwę przy każdym kroku jest ogromna. Składnikiem potu mającym zapach jest kwas masłowy i zgodnie z odpowiednimi założeniami ilość drobin tej substancji pozostawianą w każdym odcisku stopy ocenia się na 250 000 000 000. Pies potrafiłby wykryć jedną milionową część tej ilości: stąd bierze się u psa zdolność posuwania się po starym śladzie, kiedy większość początkowo pozostawionych drobin ulotniła się. Po świeżym śladzie ludzkim potrafiłby iść nawet człowiek, jeśli zechciałby iść na czworakach i jeśli niewidoczny ślad zostałby pozostawiony na bibule ułożonej na twardym podłożu.

Zwierzęca zdolność wyczuwania zapachów innych zwierząt jest znacznie zwiększona przez obecność gruczołów wytwarzających zapachy. Słoń ma gruczoły zapachowe na czole, nosorożec na nogach, królik w okolicy odbytu, lemur na ramionach, torbacze przeważnie na karku. Człowiek nie ma takich gruczołów, lecz zmodyfikowane gruczoły potowe wytwarzają charakterystyczne zapachy w pachach i w okolicy narządów płciowych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *