Monthly Archives: Sierpień 2015

Próchnica – ciąg dalszy

Anna nie byłaby dzisiaj wyjątkiem, 84°/» pięciolatków w Wielkiej Brytanii ma przynajmniej jeden zepsuty ząb, a w 8 lat później próchnica doprowadza do uszkodzenia V młodzieńczych zębów. Obecnie około 5 000 osób poniżej 20 lat otrzymuje co roku kompletne protezy na górną i dolną szczękę. (W pewnym liście do Briiish Medical Journal w r. 1964 podano błędnie, że 90 000 dzieci brytyjskich rocznie opuszcza szkoły z protezami zębowymi: cyfra ta została przedrukowana w gazetach, ale nawet jej szokująco fałszywa wysokość nie wzbudziła ogólnego zaniepokojenia.) W samych tylko ramach Społecznej Służby Zdrowia 14 000 000 Anglików poddaje się leczeniu zębów. W Stanach Zjednoczonych 18% wszystkich dorosłych w wieku do 79 lat nie ma zupełnie zębów naturalnych, a dalsze 9% ma takie zęby tylko na jednej szczęce, biali tracą zęby dwukrotnie częściej niż Murzyni. Według danych Publicznej Służby Zdrowia na próchnicę zębów cierpi 97% dzieci amerykańskich, a w okresie rozpoczynania wyższych studiów średnio 11 zębów uległo całkowitemu zepsuciu lub zostały stracone.

Czytaj dalej

Częstość występowania choroby ślepoty na barwy

Monochromatyczny (1 barwa) brak widz. błękitu niebieski i zielony bard20 rzadka całkowita ślepota na barwy wszystkie bardzo rzadka somu X, każdy jego defekt ma większe szanse ujawnienia się. Kobiety mają dwa chromosomy X i dlatego defekt jednego z nich może zostać zamaskowany przez normalność drugiego. (Dokładniejsze wyjaśnienie znaleźć można w rozdziale o dziedziczności.)

Czytaj dalej

Trawienie i odżywianie

Proces trawienia z jednej strony wydaje się całkiem prosty – pusta rura przewodu pokarmowego przyjmuje na pewien czas pożywienie, przygotowuje go do przyswojenia, wchłania, kiedy nadaje się do wchłonięcia, i odrzuca resztę jako kał, z drugiej jednak strony kryje on w sobie wiele prowokujących zagadek. W jaki sposób jelito może trawić mięso, nie trawiąc siebie samego? Jak trawi ono flaki lub ścianę jelita używanego jako pokrowiec dla niektórych kiełbas, a nawet kości – bez kanibalistycznego samounicestwienia własnych tkanek? Żołądek zawiera kwas solny i to w dość dużym stężeniu (sok żołądkowy ma około 0,6°/o HC1). Przedstawmy obrazowo jego moc, zawartości żołądka przypisuje się zdolność wypalenia dziury w dywanie, dlaczego więc nie powstaje dziura w samym żołądku? W jaki sposób gruczoły żywej tkanki mogą wytwarzać substancję tak silnie żrącą jak kwas solny?

Czytaj dalej

Trawienie w skrócie cz. II

Tłuszcze, podobnie jak białka i węglowodany, są kombinacjami prostszych jednostek, są nimi glicerol {lub gliceryna) i kwasy tłuszczowe, jak kwas stearynowy, palmitynowy i oleinowy. Podobnie jak węglowodany, tłuszcze utworzone są z węgla wodoru i tlenu, ale w innych proporcjach – zawierają niewiele tlenu. Typowy węglowodan ma jednakowe ilości węgla i tlenu i dwa razy więcej wodoru, typowy tłuszcz ma dwa razy więcej wodoru niż węgla, gdyż utworzony jest głównie z grup CHg, a na końcu każdej cząsteczki zaledwie jeden lub dwa atomy tlenu. Drugą zasadniczą różnicą pomiędzy tłuszczami a węglowodanami i białkami jest łatwość odkładania się zapasów tłuszczów. Możliwości magazynowania białek i węglowodanów w organizmie są bardzo ograniczone w odróżnieniu od skłonności odkładania się zapasów tłuszczów, dokuczających wielu ludziom. Tłuszcz łatwiej jest magazynować i nie zmienia tego fakt, że masło (tłuszcz) może jełczeć, podczas gdy miód (węglowodan) i mięso suszone (białko) są trwalsze. Tłuszcz lepiej nadaje się do magazynowania i ma dwukrotnie większą wartość cieplną niż ta sama ilość białek lub węglowodanów.

Czytaj dalej

Kontrola poczęć

Jeśli dwoje ludzi chce utrzymywać stosunki seksualne, ale nie chcą mieć dziecka, muszą wprowadzić pewną kontrolę. Nazywa się ją kontrolą poczęć, antykoncepcją albo świadomym planowaniem rodziny. Istnieją rozmaite sposoby zapobiegania ciąży.

Czytaj dalej

Oko człowieka

Gałka oczna człowieka waży około 7 g i ma około 2 cm średnicy. Oko mężczyzny jest większe o 0,5 mm od oka kobiety, a oko dorosłego jest mniej okrągłe od oka noworodka. Po urodzeniu wymiary oka są znacznie bliższe wymiarom ostatecznym niż rozmiary mózgu: podczas gdy objętość ciała wzrasta po urodzeniu dwudziestokrotnie lub więcej, mózg wzrasta 3,75 razy, a oko tylko 3,25 razy. Oko stanowi V«o wagi noworodka, a 1h OOO wagi dorosłego, Oko człowieka nie jest dokładnie dopasowane do jamy oczodołu: objętość oka wynosi 6,5 ml zaś oczodołu 29 ml. Stosunkowo małe oczy mają amfibie i gady, duże ryby i ptaki. Oko orła jest większe niż ludzkie, oczy sowy zajmują jedną trzecią jej głowy.

Czytaj dalej

Ciśnienie kiwi

Ciśnienie krwi zachowuje się odwrotnie niż tętno, wzrasta od dzieciństwa do dojrzałości i rośnie nadal w późniejszym życiu. Ciśnienie krwi tętniczej jako pierwszy wykazał i zmierzył pastor z Teddington nazwiskiem Stephen Hales, który także znalazł czas, aby skonstruować wiatrak do wentylacji więzienia Newgate w celu zmniejszenia gorączki więziennej. Głównym jednak tytułem do sławy było zmierzenie ciśnienia krwi przy użyciu konia, gęsi i długiego kawałka szkła. W r. 1733 przywiązał konia do słupa, wyciął tchawicę gęsi, aby użyć jej zamiast giętkiej rurki, i wprowadził cienką rurkę szklaną do jednej z tętnic nogi konia, następnie za pomocą tchawicy gęsi połączył cienką rurkę szklaną z bardzo długą, pionową rurką, również ze szkła. Pod wpływem ciśnienia tętniczego poziom krwi osiągnął wysokość 2,70 m, a póź niej wahał się zgodnie z każdym uderzeniem serca. Wkrótce krew skrzepła i doświadczenie zakończyło się.

Czytaj dalej

Człowiek jest dużym zwierzęciem

Gdyby człowiek byl zwierzęciem jednokomórkowym, nie potrzebowałby układu oddechowego: tlen mógłby przenikać przez ściany komórki w dostatecznych ilościach. Gdyby człowiek był małym zwierzęciem wielokomórkowym o skromnych wymiarach, zapewniających odległość pomiędzy źródłem tlenu a najbardziej odległą komórką nie przekraczającą pół milimetra, nie byłoby również takiej potrzeby. Niezbędny gaz mógłby dyfundować przez znajdujące się po drodze tkanki w wystarczającej ilości. Nawet gdyby człowiek był owadem, płuca i tętnice płucne nie byłyby potrzebne, ponieważ insektom, ze względu na ich małe wymiary, wystarczają przewody powietrzne, rozgałęziające się wewnątrz ich ciała. Żadna część owada nie znajduje się zbyt daleko od rozgałęzień tych przewodów i dlatego nie jest pozbawiona tlenu. (Taki układ może zaopatrywać tylko małe zwierzęta. Olbrzymie ważki H. G. Wellsa nie mogłyby egzystować, nawet gdyby odżywiały się pokarmem bogów. Na szczęście.)

Czytaj dalej

Mowa

W chwili urodzenia dziecko nie zna mowy i do tego czasu nie wydało żadnego dźwięku. Po upływie jednego roku potrafi powiedzieć parę słów, w wieku dwu lat może układać z nich niezgrabne zdania, po trzech latach paple bez przerwy. Po czterech, zakładając dobry słuch, prawidłową inteligencję, brak upośledzenia mowy i normalną ochotę do nauki i kontaktów z otoczeniem, dziecko potrafi prawie w zupełności opanować całą skomplikowaną i abstrakcyjną strukturę języka angielskiego. Według słów prof. Davida McNeilla z Michigan ,,w okresie nieco przekraczającym dwa lata dzieci zdobywają pełną znajomość gramatyki języka ojczystego”. Oznacza to nagłe wkroczenie w świat dźwięków, nauczenie się naśladowania ich, zrozumienia ich znaczenia i posługiwania się nimi. W odróżnieniu od dorosłego, który zjawia się np. w Pekinie czy Ułan Bator bez książeczki z rozmówkami, dziecko po urodzeniu nie tylko nie umie mówić, ale nie ma nawet żadnego wyobrażenia o mowie, nie mówiąc już o subtelnościach gramatycznych. Takie oszałamiające osiągnięcie intelektualne (tzn. zdobycie umiejętności mowy w tak krótkim czasie) jest nie do pomyślenia u człowieka dorosłego, a przecież może pochwalić się tym każde dziecko, jeszcze zanim zacznie chodzić do szkoły.

Czytaj dalej

Funkcjonowanie serca

W obliczu zwiększonych wymagań serce nie tylko zwiększa szybkość uderzeń, lecz także pompuje więcej krwi przy każdym uderzeniu. Przyspieszenie pracy pociąga za sobą spadek wydajności wielu maszyn, ale wydajność serca – jego objętość skurczowa – może wzrosnąć prawie dwukrotnie w porównaniu z normalną wydajnością w spoczynku. Ze względu na zwiększenie ilości uderzeń, i równocześnie zwiększenie ilości krwi na każde uderzenie, serce potrafi pompować pięć razy więcej krwi niż w normalnych warunkach, w spoczynku. Utrzymywanie dużej wydajności przez dłuższy czas, jak w biegu długodystansowym, prowadzi do zmniejszenia się wagi serca o około 15%: im serce jest większe, tym większy ubytek. Jak można się spodziewać na podstawie osiągnięć i treningu, sportowcy mają często duże serca, jednak ich wielkość nie przekracza normy i mieści się w zwykłych granicach różnic pomiędzy ludźmi. U większości ssaków, włączając ludzi, serce waży od mniej niż 0,5°/o do 1/« całkowitej wagi ciała. U zwykłych psów serce stanowi l°/o wagi, u psów domowych 0,5%: proporcja pomiędzy wagą serca i ciała jest u człowieka bardziej zbliżona do proporcji u psa domowego. U zwykłego konia serce waży 4 kg, u słynnego konia wyścigowego Eclipse ważyło 6,3 kg.

Czytaj dalej