Monthly Archives: Czerwiec 2015

Węch

Zdolność odczuwania zapachów przekazywana jest przez zaskakująco małe narządy, nie znajdujące się nawet w obrębie głównego prądu wdychanego powietrza. Są one ulokowane w ślepej uliczce i skoro tylko wykryją cień interesującego zapachu, wywołują pociąganie nosem. Receptory węchowe są komórkami z długimi, przypominającymi włosy rzęskami: rzęski te nie poruszają się w powietrzu jak łan zboża, są one zanurzone w warstwie śluzu pokrywającego komórki, a więc są bardziej podobne do roślin żyjących pod powierzchnią jeziora. Nie wiadomo, w jaki sposób rzęski wykrywają zapachy, w każdym razie wykrywalne są wyłącznie zapachy rozpuszczalne w śluzie. Zanurzone rzęski mają zdolność przesyłania różniących się od siebie bodźców do mózgu, tak że określony zbiór bodźców staje się natychmiast (tzn. w ciągu sekundy) rozpoznawalny jako pies, trawa czy spleśniały ser.

Czytaj dalej

Łysina

Łysina jest zazwyczaj udziałem mężczyzny i prawdopodobnie ma źródło dziedziczne. Dziewczęta obawiające się łysiny w późniejszym wieku u kandydatów na swych mężów powinny zapoznać się z albumami rodzinnymi (patrz rozdział o dziedziczności). Łysy ojciec i dziadek każą spodziewać się łysiny u męża i dzieci. Kobiety mogą łysieć tak samo zdecydowanie jak mężczyźni, ale u nich zdarza się to o wiele rzadziej i później się zaczyna. Istnieje mnóstwo środków na porost włosów i sam ten fakt świadczy o ich wątpliwej skuteczności – gdy zestawić obfitość tych środków w handlu z częstością występowania łysiny. Bez wątpienia istnieje sposób zapobiegający łysieniu lub powstrzymujący go, gdy proces już się zaczął: Kastracja, usuwająca hormony męskie współdziałające w wypadaniu włosów, jest prawie zawsze skuteczna.

Czytaj dalej

Ludzkie kości

Na całkowitą ilość 206 kości składają się w większym stopniu kończyny niż kręgosłup i głowa. Każda ręka zawiera 32 kości: 1 obojczyk, 1 łopatka, 1 kość ramienna, 1 kość łokciowa i 1 promieniowa, 8 kości nadgarstka ułożonych w dwu szeregach, 5 kości śródręcza dłoni, i 14 kości paliczków – 2 dla kciuka i po 3 dla pozostałych palców. Noga składa się tylko z 31 kości: 1 kość biodrowa, 1 udowa, 1 rzepka, 1 goleniowa i 1 strzałkowa, 7 kości stępu, 5 kośoi śródstopia i 14 kości paliczków – 2 u dużego palca i po 3 u pozostałych pal- ców. Tak więc dwie ręce i dwie nogi składają się razem ze 126 kości, kręgosłup i głowa mają ich razem 80. 29 tworzy czaszkę, z czego 8 przypada na kości pokrywy czaszki, 14 na twarzową część czaszki, 6 to kosteczki słuchowe obu uszu, i jedna – kość gnykowa – znajduje się w obrębie gardzieli, pomiędzy dolną szczęką a górną częścią krtani. Kręgosłup utworzony jest z 26 kości, z których – zstępując ku dołowi – 7 jest kręgami szyjnymi, 12 kręgami piersiowymi, 5 kręgami lędźwiowymi, 1 kością krzyżową i 1 kością guziczną albo ogonową. Klatka piersiowa zawiera 25 kości, z tego 1 to kość mostka, a 24 to żebra.

Czytaj dalej

Gotowanie

Mały szczep Hadza w Tanzanii żyje w pobliżu jeziora Eyasi. Ludzie oi zbierają pożywienie lub polują, ale niczego nie uprawiają ani nie przechowują. Gotują prymitywnie, krótko i źle. Rzucają kawał mięsa do ognia, później wyjmują go i żują. Jako szczep są prawdopodobnie typowymi przedstawicielami niezliczonych plemion istniejących w przeszłości przed powstaniem rolnictwa i hodowli bydła, są typowi dla naszych przodków – prymitywnych, koczowniczych, niedbałych, lecz przyrządzających pożywienie. Według panujących poglądów zwyczaj ten przyjął się, skoro tylko opanowano sztukę rozpalania ognia.

Czytaj dalej

Zmysł dotyku

Dotyk jest niekiedy nazywany piątym zmysłem, a właściwie ten zmysł sam składa się z pięciu samodzielnych zmysłów – dotyku, ciśnienia, bólu, ciepła i zimna. Niestety tych pięć odróżniających się od siebie czynności w rzeczywistości przechodzi jedna w drugą i przestaje odpowiadać pięciu uporządkowanym, odrębnym, wyraźnym typom receptorów, czyli zakończeń odbiorczych. Czasami sprawiają wrażenie odrębnych – opisywano różne receptory, jak ciałka Ruffiniego dla wykrywania ciepła, kolbki Krausego dla wykrywania zimna, ciałka Meissnera dla dotyku i ciała Paciniego dla ciśnienia. Niekiedy wydają się o wiele mniej wyraźne, na przykład włókna nerwowe w uchu zewnętrznym nie mają tego rodzaju zakończeń odbiorczych, mimo to ucho świetnie odczuwa temperaturę, dotyk i ciśnienie. Prawdopodobnie, jak w prawie każdej dyskusji obie strony mają trochę racji – niekiedy włókna nerwowe są zaopatrzone w specjalne zakończenie, „w innych przypadkach brak organów końcowych! czasami zakończenie nerwowe jest wrażliwe na więcej niż jeden typ bodźca, czasami nie jest. Nie opracowano jak dotąd żadnej teorii tłumaczącej, chociażby w przybliżeniu, mechanizm zmysłu dotyku: odnosi się to także do wszystkich innych narządów zmysłowych.

Czytaj dalej

Skóra

Skóra jest jedyną nie osłoniętą tkanką, mającą z jednej strony żywe ciało, a z drugiej świat zewnętrzny i jako całość jest największym organem ciała. Spełnia niezwykle różnorodne funkcje, chroni nas przed obcymi wpływami, utrzymuje płyny ustrojowe w obrębie ciała, osłania przed szkodliwym promieniowaniem i zwiększa tę ochronę, kiedy podczas opalania się ilość promieniowania jest zbyt duża: odgrywa rolę w ochładzaniu ciała, a także w zachowaniu ciepła: wspomaga regulację ciśnienia krwi: tworzy kształt człowieka i jest głównym źródłem pociągu płciowego, gdyż związana jest z kształtem i dotykiem: odradza się stale i skutecznie, a od czasu do czasu musi się sama naprawiać, jeśli dojdzie do uszkodzenia (co udaje się jej nieco gorzej): może ulegać różnicowaniu w twory takie jak włosy, kolce, rogi, kopyta, pazury, łuski i pióra,- i całkiem dobrze wystarcza na całe życie, choć w późniejszych latach traci do pewnego stopnia swą elastyczność.

Czytaj dalej

Krwinki białe

Całkiem innego rodzaju są leukocyty, czyli krwinki białe. Nie mają, jak krwinki czerwone, kształtu talerzyków i są dość przeźroczyste. Mąją, przeciwnie niż krwinki czerwone, zdolność poruszania się – posuwają się podobnie jak ameby, wypychając najpierw część swego ciała i następnie dołączając do niej resztę. Zazwyczaj poruszają się w pobliżu ścian naczyń krwionośnych, nie mieszając się z pulsującym pośrodku prądem czerwonych krwinek, mogą nawet przedostawać się na zewnątrz przez ściany wiośniczek. Atakują cząstki stałe czy też bakterie i po otoczeniu ich mogą je pochłaniać. Około 20 bakterii uwięzionych w obrębie krwinki białej może przez pewien czas pozostawać przy życiu, jednak walka ta nie jest z góry przegrana, gdyż białe krwinki mogą ginąć od działania trucizn bakteryjnych i w ten sposób powstaje ropa, czyli zbiorowisko martwych leukocytów. Walka ta nie jest z góry przegrana i w innym sensie, mianowicie bakterie mogą brać górę, mimo czujności i aktywności krwinek białych, ale większość inwazji bakteryjnych – a są one zjawiskiem stałym – zostaje unicestwionych, częściowo dzięki wszystkożernym leukocytom. Komórki te potrafią wchłaniać zanieczyszczenia tkwiące w płucach, powoli nadżerać drzazgi, mogą atakować praktycznie wszystko, co jest obce dla ustroju. Zbyt wielka ilość białych krwinek może być równie niebezpieczna jak zbyt mała, w białaczce, polegającej na nadprodukcji, może występować we krwi 60 razy więcej leukocytów niż normalnie. Wcale nie wszystko jest wiadome na temat różnych rodzajów leukocytów, dlaczego różnią się od siebie, dlaczego niejednakowe są ich proporcje ilościowe i ile zadań może spełniać każdy typ.

Czytaj dalej

Gotowanie – ciąg dalszy

Hadza istotnie gotują, jednak wrzucenie głowy impali w otwarty ogień i odłupywanie przypalonego mięsa w parę minut później różni się diametralnie od pełnego nabożeństwa poświęcenia, jakie wywołuje sztuka kulinarna w niektórych domach. Gdzieś się to musiało zacząć, owa przypalona głowa antylopy z pewnością jest tradycją bliższa żołądkowi ludzkiemu niż delikatny suflet grożący kompromitującym zapadnięciem się.

Czytaj dalej

Sposoby przenoszenia chorób wenerycznych cz. II

Chociaż stany zapalne miednicy są na ogół spowodowane zarazkami, które drogą płciową przedostały się do narządów rodnych kobiety, to mogą one być również wywołane przez operację, usunięcie ciąży lub poród. Rzęsitek, gardnerella, niespecyficzne zapalenie pochwy, niespecyficzne zapalenie cewki moczowej oraz wszy także mogą być przeniesione drogą pozapłciową.

Czytaj dalej

Melanolilia

Obecność promieni pozafioletowych w świetle słonecznym została wykryta w r. 1801. One to właśnie skłaniają wielu ludzi do wyjazdu nad morze i są przyczyną oparzenia słonecznego i opalenizny. Oparzenie jest następstwem zwiększonego napływu krwi do drobnych naczyń krwionośnych w skórze. Opalenizna, na której opiera się gospodarka wielu okolic nadmorskich, jest skutkiem zmiany położenia i zwiększenia ilości barwnika melaniny w naskórku. Ściemnienie pojawia się po kilku minutach naświetlania promieniami słonecznymi: na ujawnienie się wytworzonego dodatkowo barwnika potrzeba jednego do dwu dni.

Czytaj dalej